Christopher Nolan - "quái kiệt" điện ảnh nhào nặn bom tấn The Odyssey

Những ngày gần đây, The Odyssey đang trở thành tâm điểm chú ý của khán giả toàn cầu khi liên tục ghi nhận kết quả tích cực tại phòng vé và nhận được nhiều lời khen từ giới phê bình. Dù lấy cảm hứng từ sử thi Hy Lạp cổ đại với thời lượng dài và cách kể chuyện giàu tính biểu tượng, bộ phim vẫn thu hút đông đảo người xem.

Tại Việt Nam, bộ phim bom tấn sử thi hiện đạt doanh thu hơn 56 tỷ đồng kể từ khi ra mắt vào trung tuần tháng 7. Đằng sau thành công đó là Christopher Nolan - đạo diễn nổi tiếng với phong cách làm phim độc đáo, luôn đặt tham vọng nghệ thuật lên hàng đầu nhưng vẫn chinh phục được số đông khán giả.

"The Odyssey" đang gây sốt phòng vé toàn cầu (Ảnh: Universal).

Từ cậu bé mê điện ảnh đến đạo diễn Hollywood

Christopher Edward Nolan sinh năm 1970 tại London (Anh). Cha ông làm trong lĩnh vực quảng cáo, còn mẹ là tiếp viên hàng không kiêm giáo viên tiếng Anh người Mỹ. Lớn lên giữa Anh và Mỹ, Nolan sớm tiếp xúc với điện ảnh và bị cuốn hút bởi những bộ phim như Star Wars hay 2001: A Space Odyssey của Stanley Kubrick.

Ngay từ năm 7 tuổi, ông đã bắt đầu làm những bộ phim ngắn bằng chiếc máy quay Super 8 của cha. Niềm đam mê ấy theo Nolan suốt tuổi thơ và trở thành nền tảng cho sự nghiệp sau này.

Điều thú vị là Nolan chưa từng theo học trường điện ảnh. Trong thời gian theo học ngành Văn học Anh tại University College London (UCL), ông gia nhập câu lạc bộ làm phim của trường để học quay phim, dựng phim và viết kịch bản. Chính môi trường này giúp ông tích lũy kinh nghiệm thực tế thay vì tiếp cận điện ảnh theo con đường học thuật truyền thống.

Sau khi tốt nghiệp, Nolan cùng người bạn đời Emma Thomas - hiện là nhà sản xuất của hầu hết các dự án do ông thực hiện - bắt đầu làm phim độc lập với nguồn kinh phí vô cùng hạn hẹp.

Christopher Nolan và vợ, người cộng sự trong hành trình lập nghiệp của ông (Ảnh: Getty).

Năm 1998, ông hoàn thành bộ phim đầu tay Following với ngân sách chỉ khoảng 6.000 USD. Để tiết kiệm chi phí, đoàn phim chỉ quay vào cuối tuần trong gần một năm. Tác phẩm gây chú ý tại nhiều liên hoan phim độc lập và giúp Nolan được các hãng phim lớn để mắt.

Bước ngoặt thực sự đến vào năm 2000 với Memento. Bộ phim kể câu chuyện theo trình tự thời gian đảo ngược, đưa khán giả vào trạng thái bối rối giống nhân vật chính bị mất trí nhớ ngắn hạn. Memento nhận 2 đề cử Oscar và đưa Christopher Nolan trở thành một trong những đạo diễn trẻ triển vọng nhất Hollywood.

Người thay đổi cách kể chuyện của Hollywood

Trong hơn 2 thập kỷ sau đó, Christopher Nolan liên tục tạo ra những bộ phim vừa thành công về doanh thu vừa được giới chuyên môn đánh giá cao.

Ông mở đầu kỷ nguyên phim siêu anh hùng hiện đại bằng Batman Begins (2005), trước khi đưa The Dark Knight (2008) trở thành một trong những tác phẩm có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử dòng phim chuyển thể từ truyện tranh.

Năm 2010, Inception tiếp tục khiến cả thế giới bàn luận với cấu trúc nhiều tầng giấc mơ đan xen, còn Interstellar (2014) kết hợp khoa học, vật lý thiên văn và tình cảm gia đình để tạo nên một trong những bộ phim khoa học viễn tưởng được yêu thích nhất thế kỷ XXI.

Sau Dunkirk (2017) và Tenet (2020), Nolan đạt đỉnh cao mới với Oppenheimer. Bộ phim về cha đẻ bom nguyên tử không chỉ thắng lớn tại phòng vé mà còn mang về cho ông tượng vàng Oscar đầu tiên ở hạng mục Đạo diễn xuất sắc, đồng thời giúp tác phẩm giành giải Phim hay nhất.

"The Odyssey" hay các tác phẩm khác của Christopher Nolan đều hấp dẫn nhờ cách kể rất lôi cuốn (Ảnh: Universal).

Tính đến nay, các bộ phim của Christopher Nolan đã thu về hơn 6,5 tỷ USD trên toàn cầu, đưa ông trở thành một trong những đạo diễn có doanh thu cao nhất lịch sử điện ảnh.

Nếu phải chọn một chủ đề xuyên suốt sự nghiệp của Christopher Nolan, đó chắc chắn là thời gian. Ông biến thời gian thành trung tâm của hầu hết các tác phẩm. Memento kể câu chuyện theo chiều ngược, Inception xây dựng nhiều tầng thời gian khác nhau trong giấc mơ, Dunkirk đan xen ba dòng thời gian kéo dài một tuần, một ngày và một giờ, còn Tenet khiến khán giả choáng ngợp với khái niệm "nghịch đảo thời gian".

Ngay cả khi khai thác những đề tài lịch sử như Oppenheimer, Nolan vẫn kể câu chuyện thông qua nhiều góc nhìn và nhiều mốc thời gian khác nhau. Phong cách kể chuyện phi tuyến tính đã trở thành "thương hiệu" của ông, buộc người xem phải chủ động ghép nối các mảnh ghép để hiểu toàn bộ câu chuyện.

Một trong những chủ đề xuyên suốt điện ảnh của Christopher Nolan là hành trình trở về. Trong Interstellar, phi hành gia Cooper rời Trái Đất với nhiệm vụ tìm kiếm một hành tinh mới để cứu lấy tương lai của nhân loại. Nhưng khi vượt qua không gian, thời gian và cả những giới hạn của khoa học, điều thôi thúc ông đến tận cùng lại là mong muốn được trở về bên các con.

Christopher Nolan từng giành giải Oscar cho phim hay nhất với "Oppenheimer" (Ảnh: News).

Bộ ba The Dark Knight cũng mang tinh thần tương tự. Bruce Wayne khoác lên mình thân phận Batman để bảo vệ thành phố Gotham, chấp nhận sống trong cô độc và mang tiếng xấu vì lợi ích của người khác. Thế nhưng, kết thúc hành trình, điều anh tìm lại không phải danh hiệu người hùng, mà là quyền được trở về làm Bruce Wayne - một con người bình thường, không còn phải sống phía sau chiếc mặt nạ của Batman.

Đến The Odyssey, mô-típ đó tiếp tục được Nolan khai thác dưới một góc nhìn khác. Odysseus (Matt Damon đóng) rời quê hương để tham gia cuộc chiến thành Troy với tư cách một vị vua anh minh và một vị tướng mưu lược. Nhưng suốt 20 năm phiêu bạt, những danh xưng và hào quang đó dần bị cuộc đời tước bỏ. Khi trở về Ithaca, ông không còn là vị quân vương oai phong ngày nào mà chỉ là một người đàn ông già nua, kiệt sức sau chiến tranh, chỉ còn khát khao mong được gặp lại vợ con.

Có lẽ đó cũng là một trong những triết lý nhân văn nhất trong điện ảnh của Christopher Nolan. Dù nhân vật của ông có mang trên vai sứ mệnh lớn lao đến đâu, họ vẫn là những con người với những nỗi đau, mất mát và khát vọng rất đời thường.

"Quái kiệt" với triết lý làm phim khác biệt

Christopher Nolan thường được gọi là "quái kiệt" bởi ông luôn lựa chọn con đường khác với số đông. Trong khi Hollywood ngày càng phụ thuộc vào kỹ xảo CGI (công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng máy tính, dùng để tạo ra hình ảnh động hoặc tĩnh, đồ họa 2D hoặc 3D trong phim ảnh) và công nghệ phông xanh, Nolan vẫn ưu tiên sử dụng các hiệu ứng thực tế (practical effects). Ông cho rằng, việc ghi lại những hình ảnh thật sẽ mang đến cảm xúc chân thực hơn cho khán giả.

Trong Oppenheimer, thay vì tái hiện vụ thử hạt nhân Trinity bằng đồ họa máy tính, Nolan lựa chọn thực hiện bằng các hiệu ứng vật lý kết hợp kỹ thuật quay phim đặc biệt. Với Interstellar, ông hợp tác cùng nhà vật lý Kip Thorne để xây dựng mô hình hố đen Gargantua dựa trên các phương trình khoa học, tạo nên những hình ảnh có giá trị tham khảo đối với cả giới nghiên cứu thiên văn.

Đến The Odyssey, vị đạo diễn tiếp tục theo đuổi triết lý này bằng việc ưu tiên xây dựng bối cảnh và đạo cụ thật nhằm tăng tính chân thực cho thế giới thần thoại thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kỹ xảo số. Theo Nolan, công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế cảm xúc mà điện ảnh mang lại.

Quyền lực hiếm có tại Hollywood

Christopher Nolan là cái tên bảo chứng cho các dự án về doanh thu phòng vé (Ảnh: Getty).

Không nhiều đạo diễn ở Hollywood có được quyền tự do sáng tạo như Christopher Nolan. Ông là một trong số ít nhà làm phim thường được trao quyền final cut - tức toàn quyền quyết định phiên bản cuối cùng sẽ được phát hành tại rạp. Điều này đồng nghĩa các hãng phim gần như không can thiệp vào cách kể chuyện hay bản dựng cuối cùng của ông.

Bên cạnh đó, Nolan cũng là số ít đạo diễn có thể thuyết phục các hãng phim đầu tư hàng trăm triệu USD cho những kịch bản nguyên bản, không dựa trên truyện tranh hay thương hiệu có sẵn. Đây là đặc quyền rất hiếm trong bối cảnh Hollywood ngày càng ưu tiên các phần tiếp theo và những thương hiệu đã thành công.

Niềm tin của các hãng phim dành cho Nolan đến từ thành tích ổn định suốt nhiều năm. Phim của ông gần như luôn đạt doanh thu cao, đồng thời nhận được đánh giá tích cực từ giới phê bình.

Người đưa điện ảnh trở lại với giá trị nguyên bản

Christopher Nolan nhiều lần khẳng định ông muốn khán giả thưởng thức phim trong rạp thay vì trên màn hình điện thoại hay máy tính bảng.

Christopher Nolan được gọi là "quái kiệt" điện ảnh nhờ sự ngược dòng khác biệt và thành công (Ảnh: Getty).

Ông là một trong những đạo diễn tích cực bảo vệ trải nghiệm điện ảnh truyền thống, đồng thời kiên trì sử dụng phim nhựa khổ lớn IMAX trong nhiều dự án. Theo Nolan, kích thước màn hình, chất lượng âm thanh và cảm giác hòa mình vào không gian rạp chiếu là những yếu tố không thể thay thế.

Triết lý đó được thể hiện rõ trong mọi tác phẩm của ông: Từ những cảnh hành động quy mô lớn, âm nhạc dồn dập cho đến cách xây dựng hình ảnh giàu chiều sâu. Giữa thời đại Hollywood phụ thuộc ngày càng nhiều vào các thương hiệu có sẵn, Christopher Nolan vẫn kiên trì theo đuổi những ý tưởng mới. 

Từ Following với kinh phí chỉ vài nghìn USD đến The Odyssey có quy mô hàng trăm triệu USD, Christopher Nolan gần như không thay đổi triết lý sáng tạo. Chính là kể những câu chuyện chưa từng được kể theo cách chưa từng được thực hiện.

Chính sự kiên định đó giúp ông trở thành một trong số ít đạo diễn mà chỉ riêng tên tuổi cũng đủ tạo nên sức hút đặc biệt đối với khán giả toàn cầu và được xem là một trong những nhà làm phim có ảnh hưởng lớn nhất của điện ảnh đương đại.