Khám phá nhà Hà Nội của cụ Hàm "đại gia" phim Đất và người sau 24 năm

Những cảnh kinh điển tại nhà cụ Hàm "đại gia" trong phim Đất và người (Video: VTV).

Phim Đất và người (ra mắt năm 2002) là một trong những bộ phim nông thôn kinh điển trên màn ảnh nhỏ, do đạo diễn Nguyễn Hữu Phần và Phạm Thanh Phong thực hiện, chuyển thể từ tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma của nhà văn Nguyễn Khắc Trường.

Lấy bối cảnh làng Giếng Chùa hư cấu, bộ phim khắc họa những mâu thuẫn âm ỉ giữa 2 dòng họ Trịnh và Vũ, đan xen câu chuyện về quyền lực, tình làng nghĩa xóm và số phận con người trong quá trình chuyển mình của nông thôn Bắc Bộ thời kỳ đổi mới.

Phim làm nên tên tuổi của các nghệ sĩ như NSƯT Duy Hậu (cụ Hàm), NSƯT Hán Văn Tình (Chu Văn Quềnh)... Đến nay, nhiều câu thoại, nhân vật và bối cảnh của bộ phim vẫn được khán giả nhiều thế hệ nhắc nhớ, trở thành một phần ký ức về dòng phim nông thôn kinh điển của VTV.

Ngôi nhà mới được xây lại ngay trên nền "nhà cụ Hàm" trong phim (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Trong số những bối cảnh để lại nhiều dấu ấn nhất, ngôi nhà của cụ Hàm - người giàu có, nhiều của ăn của để nhất nhì trong làng (nay thường hay gọi là "đại gia") - là nơi diễn ra hàng loạt tình tiết then chốt, gắn với cuộc đối đầu giữa hai dòng họ và những toan tính quyền lực ở làng Giếng Chùa.

Tại đây, khán giả chứng kiến những mâu thuẫn gia đình cụ Hàm, các màn bàn bạc chuyện làm ăn, tiếp khách, hay những cuộc đấu trí căng thẳng của cụ Hàm.

24 năm sau ngày bộ phim lên sóng, ngôi nhà ấy vẫn nằm tại làng Hiệp Lộc (xã Hát Môn, Hà Nội), nhưng diện mạo đã có nhiều thay đổi.

Ngôi nhà mới vẫn giữ kiểu kiến trúc của nhà 3 gian Bắc Bộ xưa (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Ông Nam - chủ nhân hiện tại của ngôi nhà - trao đổi với phóng viên Dân trí rằng, thời điểm đoàn phim thực hiện Đất và người, gia đình cho mượn ngôi nhà cũ của bố mẹ ông để ghi hình. Khi ấy ông đang ở xa nhà, không có mặt lúc quay phim.

Sau này, trên nền đất cũ, gia đình ông Nam xây dựng lại ngôi nhà mới theo kiến trúc truyền thống Bắc Bộ với hệ khung gỗ, mái ngói đỏ và các chi tiết chạm khắc.

"Nền nhà được nâng cao hơn trước khoảng 50cm, kết cấu bên trong cũng thay đổi để phù hợp với nhu cầu sinh hoạt của gia đình tôi hiện tại. Nếu chỉ nhìn bên ngoài thì nhiều người sẽ không nhận ra đây từng là nhà cụ Hàm trong phim Đất và người", ông Nam chia sẻ.

Dù công trình đã được xây mới, gia đình vẫn lưu giữ nhiều hiện vật từng xuất hiện trong bộ phim.

Nổi bật nhất là bộ bàn ghế gỗ đặt giữa gian khách - nơi xuất hiện trong rất nhiều cảnh quay của gia đình cụ Hàm.

Bộ bàn ghế gỗ 100 năm tuổi từng được gia đình cụ Hàm sử dụng trong phim "Đất và người" vẫn được gia đình ông Nam giữ gìn cho đến nay (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Theo ông Nam, bộ bàn ghế đã có tuổi đời gần 100 năm, được truyền lại qua nhiều thế hệ trong gia đình. Khi đoàn phim đến ghi hình, ê-kíp gần như giữ nguyên hiện trạng ngôi nhà, trong đó bộ bàn ghế trở thành đạo cụ quen thuộc xuyên suốt nhiều tập phim.

Không chỉ vậy, chiếc mâm từng được đoàn phim sử dụng trong một số phân cảnh sinh hoạt của gia đình cụ Hàm cũng vẫn được gia đình cất giữ đến nay. Dù đã cũ và có dấu hiệu xuống cấp theo thời gian, chiếc mâm vẫn được xem như một kỷ vật.

Ông Nam cho biết, nhiều năm qua không ít người tìm đến hỏi mua bộ bàn ghế cùng chiếc mâm gỗ vì giá trị kỷ niệm đặc biệt của chúng, nhưng ông đều từ chối. "Đây không chỉ là đồ dùng của gia đình mà còn gắn với một bộ phim rất nổi tiếng, nên tôi muốn giữ lại làm kỷ niệm", ông nói.

Một thay đổi dễ nhận thấy khác là cổng ngôi nhà.

Cổng nhà cụ Hàm trong phim đã được xây lại vào năm 2014 (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Theo chủ nhà, cổng hiện nay được xây mới vào năm 2014. Dù không còn giống nguyên bản trong phim, nơi đây vẫn gợi cho nhiều khán giả nhớ đến cảnh Chu Văn Quềnh bị "ném" ra khỏi nhà cụ Hàm rồi nằm lăn ra trước cổng ăn vạ, miệng liên tục kêu oan khiến dân làng ùn ùn kéo đến hóng chuyện.

Đó là một trong những phân đoạn vừa kịch tính vừa hài hước, góp phần khắc họa rõ tính cách láu lỉnh của Chu Văn Quềnh cũng như quyền uy của cụ Hàm trong làng Giếng Chùa.

Hình ảnh ngôi cụ ông Hàm "đại gia" phim Đất và người sau 24 năm (Video: Mai Châm).

Với người dân làng Hiệp Lộc hiện tại, ngôi nhà không đơn thuần là bối cảnh của một bộ phim nổi tiếng mà còn lưu giữ ký ức về nhiều tháng đoàn làm phim sinh hoạt, ghi hình tại địa phương.

Nhiều người dân khi ấy trở thành diễn viên quần chúng, trực tiếp xuất hiện trong các cảnh quay và chứng kiến quá trình đoàn phim tái hiện một làng quê Bắc Bộ trên màn ảnh nhỏ.

Không chỉ bộ bàn ghế, chiếc mâm từng được đoàn phim sử dụng làm đạo cụ cũng vẫn còn được lưu giữ, dù đã có dấu hiệu hư hỏng theo thời gian (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Ông Hoàng Công Phong (SN 1955) - một trong những người dân từng tham gia với vai diễn quần chúng trong Đất và người - hiện nay là người trông coi Giếng Chùa, địa điểm từng là bối cảnh của phim. Ông có nhiều câu chuyện thú vị về thời điểm quay phim tại đây 24 năm về trước.

Ông Phong kể rằng, trên phim, cụ Hàm là người mưu mô, xảo trá, lại chi li, tính toán nhưng ngoài đời, người đóng vai cụ Hàm - NSƯT Duy Hậu - lại hết sức giản dị, chan hòa cùng mọi người.

"Anh Hậu ít nói, chúng tôi nấu cơm món gì anh cũng lẳng lặng ăn, không bao giờ than phiền. Tôi thấy anh rất hiền, không giống như trên phim", ông Phong kể lại.