Suất cơm 5.000 đồng và những chuyện ít biết phía sau "Đất và người"

Đất và người là một trong những bộ phim truyền hình về đề tài nông thôn kinh điển của VTV. Không chỉ các nhân vật như ông Hàm, Chu Văn Quềnh hay ông Thống “biệu”... để lại dấu ấn sâu đậm, hình ảnh làng Giếng Chùa cũng trở thành ký ức khó phai với nhiều thế hệ khán giả.

Trên màn ảnh, làng Giếng Chùa được tái hiện từ nhiều bối cảnh thuộc làng Canh Nậu (xã Tây Phương), làng Hiệp Lộc và làng Hiệp Thuận (xã Hát Môn), Hà Nội.

Cả làng kéo nhau đi xem quay phim "Đất và người"

Hơn 2 thập kỷ trôi qua, những miền quê từng xuất hiện trong phim đã có nhiều đổi thay. Những thanh niên mới ngoài đôi mươi năm nào nay tóc cũng đã điểm bạc. Thế nhưng, ký ức về quãng thời gian đoàn làm phim Đất và người về ghi hình vẫn vẹn nguyên trong tâm trí họ.

Cầu Hóp - bối cảnh xuất hiện trong phim "Đất và người" với tên hư cấu Miếu Bà - sau 24 năm (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Chị Nguyễn Thị Hoa (SN 1976) - một trong những người từng tham gia một vai quần chúng của Đất và người - cho biết, khi đoàn phim về Canh Nậu ghi hình, khoảng năm 1998, chị mới 22 tuổi.

Với người dân địa phương, đó là lần đầu tiên một đoàn phim truyền hình lớn về quay, nên cả làng như “trẩy hội”. Lúc bấy giờ, chiếc tivi vẫn là tài sản quý, chỉ lác đác vài gia đình sở hữu. Vì vậy, mỗi ngày đoàn làm việc, từ các cụ già đến trẻ nhỏ đều kéo nhau ra xem.

Các thanh niên ở làng, trong đó có chị Hoa, hễ nghe thông báo lại có mặt để hỗ trợ ê-kíp và tham gia các cảnh quần chúng.

Chị Mai Hoa chia sẻ với phóng viên Dân trí (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

"Ngày ấy, chúng tôi tham gia hoàn toàn vì niềm vui chứ không có thù lao. Hồi đó, nhiều gia đình còn chưa có tivi nên việc được tận mắt xem đoàn phim quay là điều rất đặc biệt. Từ các cụ, người lớn đến thanh niên đều có mặt rất đông. Không khí lúc nào cũng vui và sôi nổi", chị nhớ lại.

Chỉ xuất hiện trong vài tập, nhưng điều chị Hoa nhớ nhất không phải là những khoảnh khắc lên hình mà là quãng thời gian hơn 1 tháng chứng kiến cả làng sống trong không khí làm phim.

Theo chị, ê-kíp ghi hình chủ yếu tại khu vực Cầu Hóp trước khi chuyển sang làng Hiệp Thuận thực hiện các cảnh đồng ruộng, gặt lúa, tát ao.

Chị Hoa kể: "Tôi nhớ nhất là cảnh ông Thống “biệu” (cố NSND Mạnh Tuấn thủ vai - PV) lên đồng, làm lễ cúng rồi ngã xuống, miệng sùi bọt mép. Cảnh đó được quay ở khu Cầu Hóp, nơi đoàn dựng một ngôi miếu để phục vụ bối cảnh. Ngoài ra, còn có cảnh đi trộm trâu, cảnh ở quán nước hay 2 người tranh nhau chỗ gửi xe... Bà con đứng xem ai cũng thích vì phân đoạn nào cũng vui và gần gũi”.

Bên cạnh những cảnh quay, điều chị Hoa nhớ nhất còn là sự gần gũi, thân thiện của dàn diễn viên. Trong ký ức của cô gái bán hoa trong phim năm nào, cố nghệ sĩ Hán Văn Tình (vai Chu Văn Quềnh - PV) là người hài hước và cởi mở nhất.

Mỗi khi đoàn nghỉ giải lao, nhóm thanh niên trong làng lại tranh thủ sang trò chuyện, nghe ông kể đủ chuyện vui.

"Nghệ sĩ Chu Văn Quềnh nói chuyện có duyên, dí dỏm và hay lắm. Các diễn viên trong phim thì không phải ai cũng có ngoại hình nổi bật nhưng diễn rất chân thật, gần gũi với đời sống nông thôn nên bà con xem đều thích”, chị nói.

Theo chị Hoa, sức sống của Đất và người còn đến từ việc nhiều chi tiết trong phim được xây dựng trên chất liệu đời sống của chính vùng quê Canh Nậu.

Ông Hoàng Công Phong (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Nhà 6 người đóng vai quần chúng, cát-xê 15.000 đồng/buổi

Với ông Hoàng Công Phong (SN 1955) - người dân làng Hiệp Lộc - ký ức về Đất và người lại gắn liền với căn bếp luôn đỏ lửa và những bữa cơm phục vụ hàng chục thành viên ê-kíp.

Suốt thời gian đoàn ghi hình tại địa phương, gia đình ông Phong nhận nấu cơm trưa cho đoàn. Mỗi bữa có khoảng 25-30 người ăn, hôm đông nhất lên tới 35 người.

Ông Phong nhớ lại: "Thời điểm đó, đoàn trả 5.000 đồng/1 suất. Với mức giá ấy vẫn có thịt, cá, đậu, rau và cơm. Tôi tự đi chợ mua thực phẩm rồi về nấu, tính theo số suất đoàn đặt".

Đến bữa trưa, cơm được bày thành từng mâm từ 5 đến 7 người. Căn nhà cấp bốn không đủ chỗ, một số thành viên đoàn ăn trong nhà, số còn lại kê bàn ngoài sân. Gia đình làm nông, trồng nhiều khoai và sắn nên cứ đến giờ giải lao, ông lại luộc khoai mang lên trường quay biếu các nghệ sĩ.

"Có thời điểm trong nhà còn vài tấn khoai. Đến giờ nghỉ, tôi luộc khoai rồi mang lên trường quay cho mọi người ăn, hoàn toàn không bán", ông kể.

Không chỉ nấu cơm cho đoàn, gia đình ông có tới 6 người đảm nhận các vai quần chúng trong phim. Bố ông xuất hiện ngay từ những cảnh đầu tiên của Đất và người. Cụ mất cách đây 3 năm, hưởng thọ 94 tuổi. Còn ông Phong tham gia vai người của đoàn thanh tra huyện về làm việc, bà xã thì đóng vai người dân trong đội sản xuất.

Theo ông Phong, diễn viên quần chúng khi đó được trả 15.000 đồng cho mỗi buổi quay - khoản tiền khá lớn vào cuối những năm 1990. Đoàn chỉ gọi thêm người khi cần nên không phải tập nào ông cũng góp mặt. Có những cảnh phải quay đi quay lại nhiều lần để đúng từng động tác, lời thoại.

Thôn Hiệp Thuận đã có một diện mạo mới sau 24 năm kể từ khi là bối cảnh trong phim, với nhiều ngôi nhà khang trang, đẹp đẽ (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Ông Phong tâm sự: "Có cảnh đoàn thanh tra huyện về làm việc tại UBND xã. Chúng tôi mặc trang phục, đi xe đến rồi vào họp. Quay nhiều lần mới đạt vì phải đúng theo yêu cầu của đạo diễn".

Quen biết nhiều bà con trong vùng, ông còn được đoàn phim nhờ tập hợp diễn viên quần chúng mỗi khi cần những cảnh đông người.

"Có hôm đoàn cần 20-30 người, tôi lại đi gọi bà con xung quanh đến tham gia. Ngoài tiền đóng phim, tôi còn được đoàn hỗ trợ thêm vì công tập hợp người", ông tiết lộ.

Trong ký ức của ông Phong, các nghệ sĩ ngoài đời đều giản dị, gần gũi, khác hẳn những vai diễn trên màn ảnh. Ông đặc biệt ấn tượng với cố NSƯT Duy Hậu (vai ông Hàm - PV) và cố nghệ sĩ Hán Văn Tình (vai Chu Văn Quềnh - PV).

NSƯT Duy Hậu vai ông Hàm và cố nghệ sĩ Hán Văn Tình vai Chu Văn Quềnh trong một cảnh phim "Đất và người" (Ảnh: Chụp màn hình).

"Ông Duy Hậu đóng vai ông Hàm thì mưu mô, xảo quyệt nhưng ngoài đời rất điềm đạm, hiền lành. Đặc biệt, Duy Hậu ăn uống rất đơn giản, thế nào cũng được. Ông ấy nhập vai rất hay nên khán giả mới thấy nhân vật đáng sợ như vậy.

"Còn anh Hán Văn Tình thì ngoài đời cũng hay cười, nói chuyện hài hước như trên phim", ông Phong vui vẻ nhớ lại.

Đến nay, gia đình ông vẫn lưu giữ một số hình ảnh hậu trường trong điện thoại và thường mở lại Đất và người, bởi có tới 6 thành viên từng góp mặt.

Mỗi lần xem, ông không chỉ tìm lại hình ảnh của người thân mà còn bồi hồi trước những đổi thay của ngôi làng năm xưa.

"So với thời điểm quay, cảnh quan bây giờ thay đổi khá nhiều. Cây bàng trước đây còn nhỏ, giờ đã rất lớn. Bờ giếng vẫn còn nhưng địa hình đã khác vì được bồi đắp qua nhiều năm", ông chia sẻ.

Ảnh: Nguyễn Hà Nam