Vợ cụ Hàm "Đất và người" tuổi 64: Trên phim khốn khổ, ngoài đời viên mãn
NSƯT Minh Phương ở tuổi 64.
Cảnh phim nhớ đời bị "cụ Hàm" Duy Hậu tát "nổ đom đóm mắt"
Đã 24 năm kể từ khi "Đất và người" lên sóng, nhân vật bà Son - vai diễn để đời của NSƯT Minh Phương - vẫn được khán giả nhắc nhớ. Bà đến với vai diễn này như thế nào?
- Tôi nghĩ tất cả gói gọn trong một chữ "duyên", một cái duyên rất đặc biệt.
Ngay từ khi nhà biên kịch Phạm Ngọc Tiến chuyển thể tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma của nhà văn Nguyễn Khắc Trường thành kịch bản phim, anh đã nói với cả ê-kíp: “Vai bà Son này phải dành cho Minh Phương”.
Hồi đó, tôi còn trẻ, từng có ý định làm thẩm mỹ vì có nơi nhận làm miễn phí. Nghe vậy, anh Tiến lập tức ngăn lại: "Tôi xin cô, cứ giữ nguyên gương mặt này cho tôi. Gương mặt cô “độc quyền” phụ nữ nông thôn Việt Nam đấy!". (Cười)
Đến giờ, tôi vẫn nhớ như in câu nói ấy. Với tôi, đó không chỉ là một lời động viên mà còn là sự tin tưởng các anh dành cho mình.
Hơn 40 năm làm nghề, bản thân cũng chưa bao giờ đi xin vai. Tôi luôn quan niệm, nếu nhân vật phù hợp, đạo diễn sẽ chọn mình. Có lẽ vì thế, vai bà Son đã đến với tôi một cách rất tự nhiên như thế.
Nữ nghệ sĩ trong tạo hình bà Son phim "Đất và người" (Ảnh: Chụp màn hình).
Bà Son là người phụ nữ nông thôn nhẫn nhục, cam chịu, trong khi thời điểm đó, NSƯT Minh Phương vẫn còn trẻ. Bà đã lấy chất liệu từ đâu để thổi hồn vào nhân vật một cách chân thực như vậy?
- Đây là vai diễn rất nặng ký nên khi nhận lời, tôi vừa mừng vừa lo. May mắn là bản thân có nguyên mẫu ngoài đời để bám vào.
Ngày trước, tôi thường về quê nhà một người bạn thân chơi. Bà nội của cô ấy chính là hình mẫu rất gần với bà Son. Từ ánh mắt, dáng đi, cách nói chuyện cho đến nỗi sợ hãi mỗi khi chồng nổi nóng, tôi đều được chứng kiến.
Đó là một gia đình rất gia trưởng. Ông cụ luôn ăn riêng một mâm, còn con cháu ngồi dưới nhà ngang. Chỉ cần ông gọi là tất cả phải bỏ bát chạy lên. Có lần mọi người lên chậm, ông bê cả mâm cơm ném thẳng ra sân.
Thậm chí, còn có chuyện, ông mua đúng một lạng thịt, tự tay thái thành từng hạt lựu rồi đếm từng miếng trước khi đưa xuống bếp. Ông dặn: "Tao đếm rồi đấy".
Sau này, nhiều chi tiết như thế đã được đưa vào Đất và người.
Chính vì từng tận mắt chứng kiến nên khi vào vai, tôi không phải tưởng tượng quá nhiều. Cảm giác sợ hãi, nhẫn nhịn của bà Son gần như đến rất tự nhiên.
Anh Duy Hậu (NSƯT Duy Hậu - PV) cũng lấy nguyên mẫu riêng để xây dựng nhân vật ông Hàm. Có lẽ vì cả hai đều mang chất liệu từ đời sống vào vai diễn nên khi đứng cạnh nhau, khán giả tin chúng tôi thực sự là một cặp vợ chồng.
Đến bây giờ, nhiều người vẫn hỏi vì sao bà Son có thể chịu đựng đến thế. Tôi chỉ trả lời rằng, ngoài đời đã từng có những người phụ nữ sống đúng như vậy. Chính họ giúp mình hiểu và thể hiện được nỗi đau của nhân vật.
NSƯT Minh Phương trong cuộc trò chuyện với phóng viên Dân trí.
Nhắc đến bà Son, nhiều khán giả nhớ ngay những cảnh bị chồng - cụ Hàm - áp chế, đánh đập. Nghệ sĩ Minh Phương còn nhớ kỷ niệm phía sau những phân đoạn ấy?
- Bối cảnh phim là thời kỳ sau Khoán 10 nhưng tư tưởng phong kiến, gia trưởng vẫn còn rất nặng nề. Ông Hàm là hiện thân của lối suy nghĩ cực đoan ấy, luôn dùng uy quyền để áp đặt và định đoạt cuộc đời vợ con theo ý mình.
Tôi nhớ nhất cảnh ông Hàm bực vì cô con gái cãi lời, lại ghen với người yêu cũ của vợ nên quay sang tát bà Son trước.
Anh Duy Hậu là người làm việc rất nghiêm túc và hết mình với vai diễn. Hôm đó, anh tát thật. Cú tát mạnh và bất ngờ đến mức tôi cảm giác như có luồng điện chạy qua, "nổ đom đóm mắt", cả khuôn mặt lật hẳn sang một bên.
Lúc ấy, bà Son búi tóc và quấn khăn mỏ quạ, chiếc khăn cũng văng ra ngoài. Đau lắm!
Một cảnh khác cũng khiến tôi nhớ mãi là anh Hậu tát Thanh Giang (diễn viên Lâm Thanh Giang - PV) trong vai Đào.
Khi ấy Giang còn rất trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm nên sau cái tát đầu tiên vẫn chưa thể hiện được đúng cảm xúc. Đạo diễn yêu cầu quay lại. Anh Hậu lại phải tát tiếp. Cứ như vậy gần chục lần, má Giang đỏ bừng lên, đau phát khóc và nhìn anh Hậu với ánh mắt đầy phẫn nộ. Đến lúc ấy đạo diễn mới hô đạt.
Với những diễn viên đã trải qua nhiều năm làm nghề như tôi, việc bắt đúng cảm xúc thường chỉ cần một đúp. Nhưng với diễn viên trẻ, những cảnh nặng như vậy quả thật không dễ dàng.
Sau mỗi phân đoạn như vậy, mấy mẹ con trong phim chỉ biết nhìn nhau cười, rồi nói đùa: "Cứ ghi nợ ông Hàm đi, đến ngày đóng máy cả nhà sẽ hội đồng một trận".
Đó chỉ là câu chuyện vui ở hậu trường thôi. Ngoài đời, anh Duy Hậu là người rất hiền, sống tình cảm và được đồng nghiệp quý mến.
Ngoài ra, tôi cũng nhớ cảnh bà Son gặp lại ông Phúc (diễn viên Phát Triệu) - người yêu cũ - bên bờ sông. Thực ra, bà Son bị ông Thủ (cố nghệ sĩ Duy Thanh - PV) lừa ra đó để gặp ông Phúc nhằm hạ bệ ông ấy.
Đây là cảnh quay nhiều cảm xúc. Ông Phúc muốn nhắc lại chuyện cũ, còn bà Son chỉ biết khóc và xin mọi chuyện hãy khép lại.
Bình thường, chỉ cần nhập vai là nước mắt tôi sẽ tự rơi. Nhưng hôm ấy trời rét cắt da cắt thịt. Nước mắt đã dâng lên khóe mắt rồi mà vì lạnh quá cứ như đông lại, không thể chảy xuống. Là diễn viên, lúc đó, tôi chỉ còn cách cố giữ cảm xúc để hoàn thành cảnh quay.
Bà Son là vai diễn để đời của Minh Phương.
Phim được quay tại các làng quê thuộc huyện Thạch Thất (Hà Tây cũ) và đã tạo nên cơn sốt lớn khi phát sóng. NSƯT Minh Phương nhớ gì về những tháng ngày gắn bó với người dân nơi đây?
- Người dân quê mình ở đâu cũng vậy, rất chân chất, hiếu khách và nhiệt tình.
Suốt thời gian đoàn phim làm việc, bà con luôn tạo điều kiện để ê-kíp ghi hình. Những bữa cơm cũng được chuẩn bị chu đáo, ấm cúng, khiến chúng tôi có cảm giác như đang ở chính nhà mình.
Ngược lại, đoàn phim cũng luôn tôn trọng người dân và địa phương nên suốt quá trình quay gần như không xảy ra điều gì khiến hai bên phải phiền lòng. Đó là ký ức đẹp mỗi khi tôi nhớ về phim Đất và người.
Minh Phương xúc động khi xem lại những hình ảnh làng "Giếng Chùa" phim "Đất và người" sau 24 năm.
Không chạnh lòng với danh xưng "người đàn bà khổ nhất màn ảnh"
Lúc bấy giờ, bộ phim nổi tiếng như vậy, cát-xê có giúp Minh Phương mua được món đồ nào giá trị không?
- Không đâu. Thời đó, cát-xê phim truyền hình không cao. Chúng tôi đi làm chủ yếu vì yêu nghề, chứ không phải để đổi đời hay tích cóp tiền bạc. Đến giờ, tôi cũng không còn nhớ mình nhận bao nhiêu cát-xê cho mỗi tập phim.
Điều tôi nhớ nhất là với diễn viên truyền hình của Nhà nước thời ấy, tiền chưa bao giờ là lý do lớn nhất để nhận vai.
Tôi nghỉ hưu cũng gần 10 năm. Thỉnh thoảng vẫn có đoàn phim, phim ngắn hay các dự án mời tham gia. Chỉ vài năm gần đây, sức khỏe yếu hơn nên chồng khuyên nếu thấy mệt thì nên nghỉ ngơi.
Nhưng tôi vẫn nói với anh rằng, mình đi làm không phải vì tiền. Nghề diễn giống như cái nghiệp. Chỉ cần còn đủ sức đứng trước máy quay, tôi vẫn muốn được làm nghề.
Trích đoạn đáng nhớ trong phim "Đất và người" (Video: VTV).
Sau khi "Đất và người" lên sóng, cuộc sống của NSƯT Minh Phương thay đổi như thế nào?
- Sau Đất và người, tôi nhận được rất nhiều lời mời vào vai những người mẹ, người phụ nữ nông thôn chịu thương chịu khó. Đến bây giờ, ra ngoài đường, nhiều khán giả vẫn gọi tôi là bà Son hơn là Minh Phương.
Đó là niềm hạnh phúc của người diễn viên. Không riêng gì tôi, các diễn viên khác trong phim cũng gắn với nhân vật của mình suốt nhiều năm.
Như anh Hán Văn Tình (cố nghệ sĩ Hán Văn Tình - PV) chẳng hạn. Sau này, anh tham gia nhiều bộ phim khác nhưng khán giả vẫn quen gọi là Chu Văn Quềnh. Anh chỉ mang đúng sự mộc mạc, chân chất của mình lên màn ảnh mà nhân vật đã sống mãi trong lòng công chúng.
Sau thành công của Đất và người, Hán Văn Tình cũng là một trong những diễn viên đắt show nhất. Anh liên tục được mời đi diễn hài, diễn tuồng và tham gia nhiều chương trình.
Đến giờ nhiều người vẫn gọi Minh Phương là bà Son.
Đóng cặp với NSƯT Duy Hậu trong vai vợ chồng, điều gì giúp hai người tạo được sự ăn ý?
- Tôi và anh Duy Hậu vốn là đồng nghiệp ở Nhà hát Tuổi trẻ nên đã hiểu nhau từ trước. Khi vào phim, cả hai không mất thời gian làm quen mà chỉ tập trung xây dựng nhân vật.
Thực ra, tôi cũng phải "sợ" ông Hàm mới có thể diễn được bà Son. Nếu không có cảm giác ấy, mọi phản ứng của nhân vật sẽ thiếu tự nhiên. Ngoài đời, tôi vốn rất sợ bị đánh nên mỗi lần quay cảnh ông Hàm quát mắng hay tát vợ, cảm giác ức chế gần như đến rất thật.
Nhiều người còn nói rằng, nếu không biết ngoài đời, họ sẽ nghĩ anh Duy Hậu cũng là người ghê gớm. Thực tế, vẻ ngoài của anh có phần nghiêm nghị và ít nói, nhưng khi tiếp xúc mới thấy Duy Hậu rất hiền lành, điềm đạm.
Sau hơn 20 năm, bà còn giữ liên lạc với các bạn diễn trong phim?
- Đến giờ, tôi vẫn giữ liên lạc với Thanh Giang nhiều nhất. Còn các anh chị em khác, mỗi người một công việc, một cuộc sống nên hiếm khi có dịp gặp gỡ. Nhưng mỗi lần nhắc đến Đất và người, tất cả đều chung một cảm xúc: Đó là quãng thời gian làm nghề đẹp và đáng nhớ.
Nghệ sĩ Minh Phương có chạnh lòng khi dù từng đảm nhận nhiều dạng vai, khán giả vẫn chỉ nhớ và gọi mình là “người đàn bà khổ nhất màn ảnh Việt”?
- Thật ra, tôi đóng vai già từ rất sớm. Năm 16 tuổi, tôi thi tuyển và trở thành một trong những diễn viên đầu tiên của Nhà hát Tuổi trẻ, cùng thế hệ với Ngọc Huyền, Chí Trung, Lê Khanh, Minh Hằng, Anh Tú...
Ngày đó, mỗi người đều được định hình ở một dạng vai. Ngọc Huyền đóng bé gái, Minh Hằng đóng bé trai, Lê Khanh vào vai thiếu nữ, còn tôi, vì có vóc dáng mũm mĩm, khuôn mặt tròn và tính cách trầm lặng nên thường được giao vai bà già. Tôi cũng từng ước được vào vai những cô gái trẻ như các bạn, nhưng chưa bao giờ chạnh lòng vì đó là sự phù hợp của mỗi diễn viên.
Khi ấy, cố NSND Phạm Thị Thành từng ghi trong học bạ, nhắc tôi phải cẩn thận để không đi theo lối mòn diễn già. Lời dặn ấy theo tôi suốt nhiều năm làm nghề.
Sau Đất và người, tôi tiếp tục được giao nhiều vai người mẹ, người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi. Nhưng tôi chưa bao giờ thấy đó là điều đáng tiếc.
Với diễn viên, được khán giả nhớ đến qua một vai diễn đã là hạnh phúc. Điều tôi luôn tự nhắc là mỗi nhân vật phải có màu sắc riêng, để dù cùng là vai mẹ hay vai vợ cũng không lặp lại chính mình.
Thực tế, bản thân cũng từng đảm nhận nhiều vai phản diện, những người phụ nữ sắc sảo, cá tính trong các phim như: Bản di chúc bí ẩn, Mùa hè rớt, Trở về giữa yêu thương...
Nhưng có lẽ, hình ảnh những người phụ nữ hiền lành, chịu thương chịu khó đã in quá sâu trong lòng khán giả nên những vai diễn ấy ít được nhắc đến hơn. Với tôi, đó là điều rất bình thường.
"Ngoài đời, tôi cũng "uy" lắm"
Phía sau màn ảnh, ngoài đời, NSƯT Minh Phương là người như thế nào?
- Nếu khán giả đã quen với hình ảnh tôi là những người phụ nữ hiền lành, lam lũ và cam chịu trên màn ảnh thì ngoài đời, tôi cũng có “uy” lắm đấy! (Cười)
Thật ra, tôi cũng hiền, nhưng không phải kiểu ai nói gì cũng chịu. Theo tôi, không có người phụ nữ nào hiền tuyệt đối, chỉ có người biết điều. Bình thường, bản thân rất ôn hòa, nhưng khá bộc trực, thẳng thắn. Nếu ai đó vượt quá giới hạn, tôi sẽ lên tiếng ngay.
Với các con, tôi cũng khá nghiêm khắc. Cả hai đều không theo nghệ thuật, dù con trai út có năng khiếu và giống mẹ. Tôi không ngăn cản mà chỉ phân tích để các con hiểu những vất vả, hy sinh của nghề diễn.
Tôi chỉ mong các con sống tử tế, có trách nhiệm và hạnh phúc, còn các con chọn nghề gì không phải điều quan trọng nhất.
Trong vai trò mẹ chồng thì sao?
- Tôi luôn coi con dâu như con gái mình, thậm chí có lúc còn thương hơn. Bản thân có con gái đã đi lấy chồng, cũng mong được mẹ chồng yêu thương như vậy.
Các cụ vẫn nói "dâu là con, rể là khách", tôi rất tâm đắc. Khi mình đối xử chân thành và bình đẳng với các con thì khoảng cách giữa mẹ chồng và con dâu cũng không còn nữa.
Cuộc hôn nhân hơn 30 năm của Minh Phương và ông xã cũng khiến nhiều người ngưỡng mộ. Theo bà, đâu là bí quyết để một người làm nghệ thuật và một kỹ sư có thể gắn bó bền chặt đến vậy?
- Cuộc đời, không ai nắm tay được từ sáng đến tối. Bát đũa còn có lúc xô, huống chi vợ chồng với hai tính cách, hai thế giới rất khác nhau. Vì thế, mâu thuẫn hay cãi vã là điều khó tránh khỏi.
Song tôi quan niệm, đã là vợ chồng, điều quan trọng là biết chia sẻ, nhường nhịn thôi. Dù khác nhau, cả hai đều có chung mong muốn giữ gìn mái ấm gia đình.
Điều tôi biết ơn nhất là chồng luôn âm thầm ủng hộ mình theo đuổi nghệ thuật. Nếu không có sự cảm thông của anh, có lẽ tôi đã không có cơ hội cống hiến và được khán giả biết đến qua những vai diễn của mình.
Ở tuổi 64, đi qua những thăng trầm trong cuộc sống và nghiệp diễn, NSƯT Minh Phương nhìn nhận thế nào về chuyện tiền bạc, tích lũy và sự đủ đầy của mình hiện tại?
- Vợ chồng tôi đều là cán bộ, công nhân viên nhà nước nên sau khi nghỉ hưu chủ yếu sống bằng lương hưu. Với chúng tôi, khoản thu nhập ấy đủ để có cuộc sống ổn định.
Chồng 71 tuổi, hơn tôi 7 tuổi. Ở tuổi này, bản thân nghĩ điều quan trọng nhất là biết bằng lòng với những gì mình đang có thì cuộc sống sẽ nhẹ nhàng hơn.
Thỉnh thoảng, tôi vẫn nhận một số dự án nghệ thuật để có thêm thu nhập. Nhưng ngay cả khi không đi làm, vợ chồng tôi vẫn sống thoải mái, không phải quá lo nghĩ về kinh tế.
Cảm ơn NSƯT Minh Phương vì cuộc trò chuyện!
NSƯT Minh Phương (SN 1962), là người dân tộc Mường, quê huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình (nay là xã Kim Lập, tỉnh Phú Thọ). Bà bộc lộ năng khiếu nghệ thuật từ khi còn rất nhỏ và được chiêu mộ vào Khóa diễn viên Kịch của Nhà hát Tuổi trẻ năm mới 16 tuổi.
Hơn 40 năm làm nghề, NSƯT Minh Phương gây ấn tượng với công chúng nhờ các vai diễn trong phim Đất và người, Mắt bão, Tình yêu và tham vọng, Sống chung với mẹ chồng, Quỳnh búp bê...
No comments